Sau 23 năm chinh chiến trên sân chuyên nghiệp và giành 24 danh hiệu Grand Slam, Novak Djokovic 39 tuổi vẫn liên tục đâm vào tường: lần đầu trong sự nghiệp thua chung kết Úc Mở rộng, rồi sau 20 năm lại bất ngờ dừng bước ngay vòng một một giải Grand Slam. Ngay trước khi trở lại Trung Quốc Mở rộng sau 11 năm, anh còn thở dài trước ống kính: “Tôi không thể hài lòng chỉ vì lọt vào vài vòng đầu.”
Rồi Medvedev ở bán kết đánh nhầm một khán giả — trước trận anh còn đùa “Djokovic đã già rồi, vậy mà vẫn đánh hay đến thế”; sau đó de Minaur phải bỏ cuộc vì chấn thương ở chung kết. Trước chức vô địch Trung Quốc Mở rộng thứ bảy đầy kịch tính như vậy, không biết mức hài lòng của Djokovic với chính mình có nhích lên một chút hay không.
Dù sao, quá trình trẻ lại ngược dòng mà Djokovic mở ra từ năm 30 tuổi vẫn chưa thấy dấu hiệu chậm lại. Anh đã có chuỗi 34 trận bất bại tại Trung Quốc Mở rộng. Chỉ xét con số trận thắng, anh đã phá kỷ lục 31 trận bất bại mà Nadal lập tại Roland Garros, đủ để khắc thêm một dòng chưa từng có người đi trước, và chưa chắc đã có người theo sau, trên làng quần vợt thế giới.
Với một cây thường xanh ở đẳng cấp này, một khi trục thời gian bị kéo dài vô hạn, số phận sẽ rải lên đó vô số trùng hợp và những tình tiết gieo từ trước rồi được thu hồi. Lần gần nhất Djokovic thua ở Bắc Kinh phải truy về năm 2008: khi ấy anh vừa giành Grand Slam đầu tiên trong đời, lần đầu dự Olympic, sau hơn hai giờ giằng co thì bị Nadal ép thành một pha lỗi ở lưới, ngày hôm sau chỉ nhận một tấm huy chương đồng.
Người trẻ thật sự không thiếu dũng khí làm lại từ đầu. Một năm sau, Djokovic trở lại Bắc Kinh, lần đầu vô địch Trung Quốc Mở rộng, từ đó mở ra con đường huyền thoại sáu lần dự giải, sáu lần đăng quang tại Bắc Kinh. Sau chức vô địch năm 2015, Djokovic đứng trên sân Trung tâm Quần vợt Quốc gia và xúc động nói: “Quay lại năm 2008, tôi nhớ ở Olympic năm đó Rafa giành huy chương vàng, tôi được huy chương đồng, chúng tôi đã có vài khoảnh khắc khó quên, và đó cũng chính là nơi truyền thống quần vợt của thành phố này bắt đầu.”
Djokovic quả thực để lại không ít kỷ niệm đẹp ở Bắc Kinh. Năm 2009, sau lần đầu nâng cúp, anh bắt chước Nadal cắn chiếc cúp (Djokovic xứng đáng là bậc thầy bắt chước: cùng năm ấy, sau khi thua Nadal ở Masters Rome, anh còn bắt chước trên lễ trao giải chuỗi động tác chuẩn bị phức tạp nổi tiếng của Nadal).
Năm 2010, trước chung kết anh nhảy Hồ thiên nga. Hai năm sau anh chuyển từ cổ điển sang nhạc đại chúng: năm 2012 tuyên bố nếu vô địch sẽ nhảy Gangnam Style, ban tổ chức vì thế chuẩn bị sẵn nhạc đệm và hơn chục bóng nhặt banh nhảy cùng. Sau khi đăng quang, Djokovic thật sự nhảy điệu ngựa theo nhịp: “Rõ ràng tôi là người nhảy tệ nhất trong đám người đó, nhưng vẫn rất vui.”
Djokovic dường như cảm thấy mảnh đất này hợp mệnh với mình. Từ năm đó, thiên tài tự học bảy, tám thứ tiếng này quyết định tự học tiếng Trung. Anh bắt đầu dùng chữ Hán viết biệt danh tiếng Trung của mình. Dù chữ Đức trong tên chẳng dễ viết, anh thường thừa một nét hoặc thiếu một nét, nhưng điều đó không ngăn anh, trong những khoảng nghỉ của chuỗi bất bại tại Trung Quốc Mở rộng, viết chữ ấy lên ống kính máy quay.
“Tôi đã mất rất nhiều thời gian để luyện. Hãy nghĩ xem việc các bạn phải viết hơn năm nghìn chữ Hán khó đến mức nào. Tiếng Trung là ngôn ngữ khó, nhưng với tôi thì rất thú vị, vì nó phức tạp và bí ẩn, đầy thách thức.”
Năm 2026, Djokovic 39 tuổi trở về vẫn như một thiếu niên. Anh tập thái cực quyền bên hồ Di Hòa Viên, dùng bút lông chấm nước luyện thư pháp. Lần này anh không viết sai tên mình nữa, trở thành một người thực sự có đức. Anh tiếp nối huyền thoại bất bại tại đây, nói mình cảm thấy vô cùng thoải mái ở Trung Quốc...
Có lẽ người Serbia thật sự có cảm giác gần gũi với Trung Quốc, nhưng bản thân Djokovic cũng có luận cứ đầy đủ: anh giữ tỷ lệ thắng tuyệt đối ở Bắc Kinh, trong chuỗi 29 trận bất bại chỉ thua ba set; tỷ lệ thắng ở Thượng Hải cũng là 91%, cao hơn rõ rệt mức trung bình 84% trên sân cứng của chính anh — quãng ấy trải dài trọn 17 năm.
Tất nhiên Djokovic không hoàn toàn nói sao làm vậy. Trước giải anh còn nói: “Đến giai đoạn này của sự nghiệp, tôi chỉ muốn đến những nơi mình từng thành công, nơi nhận được sự chào đón nồng nhiệt của người hâm mộ, để tận hưởng không khí ở đó.” Nghe khá giống một tour chia tay sau khi đã công thành danh toại. Nhưng trận vừa bắt đầu, đối thủ liền nhận ra đó chỉ là màn khói của anh.
“Sau 11 năm, tất nhiên tôi muốn chuỗi bất bại này tiếp tục.”
Đừng để những trò nghịch hàng ngày và vẻ dễ gần của anh làm tê liệt phán đoán. Người có thể bật dậy mạnh mẽ sau khi chạm đáy sự nghiệp, rồi sau tuổi 30 gặt một nửa số Grand Slam trong đời, thì tình yêu, khát vọng, sự ám ảnh và ý thức tự kỷ luật bên trong không phải điều người thường hiểu được. Cây thường xanh như Tim Duncan sau 30 tuổi cũng chỉ thêm hai chức vô địch, còn Djokovic năm 2013 vẫn còn hẹn Lý Na đấu giao hữu, vậy mà chớp mắt anh đã trụ đến thế hệ sinh sau năm 2000 của Trịnh Khâm Văn và Bố Vân Triều Khắc Đặc.
Djokovic lớn lên giữa chiến tranh. Anh từng tập vung vợt vào tường trong hồ bơi bị đạn pháo cày nát, từng xếp hàng ngoài phố nhận bánh mì và sữa, từng ngã sấp mặt trên đường khi tránh không kích, đứng dậy thấy cả con phố không một bóng người, rồi nhìn một hình tam giác khổng lồ màu xám sắt rít qua đỉnh đầu, thả hai quả tên lửa xuống bệnh viện không xa.
Khoảnh khắc ấy mãi khắc trong ký ức Djokovic: “Tôi nhớ không khí đầy cảm giác của cát, bụi bay, lớp vỏ như kim loại, cả thành phố sáng lên như một quả cam chín, trong hầm trú ẩn có trẻ con khóc, đêm ấy cơ thể tôi run không ngừng.”
Anh chọn quần vợt để bù đắp tuổi thơ bất hạnh ấy, đồng thời chọn áo giáp để vũ trang trái tim. Anh luôn tin: “Những trải nghiệm này chỉ khiến tôi mạnh hơn, khao khát thành công hơn. Đó là một trong những lý do tôi có được sức mạnh tinh thần và cuối cùng vượt qua thử thách.”
Djokovic buổi đầu không phải người hiền, mà là một kẻ kỳ quặc đập vợt, gào thét, làm theo ý mình. Anh xem sói là vật tổ tinh thần, mà sói cũng chính là thứ khiến cậu bé năm xưa sợ hãi, như thể phải thực hiện đến cùng câu “thứ không giết được tôi sẽ khiến tôi mạnh hơn”. Thỉnh thoảng anh bùng nổ, gầm lên như sói, khiến người xung quanh phải ngoái nhìn. Một phần khát vọng chiến thắng của anh cũng đến từ niềm tin ấy; vợ anh thậm chí còn mặc áo phông in đầu sói để cổ vũ bên sân.
Nhưng Djokovic không đi theo con đường sói đơn độc “một người chống cả thế giới”. Anh nhanh chóng nhận ra vấn đề, và dưới sự dẫn dắt của các tiền bối, bắt đầu dùng chánh niệm cùng phương pháp thở để tu thân. Trước mỗi trận, anh dành khoảng nửa giờ thiền và điều hòa hơi thở. Chiêu này có hiệu quả ngay: những lỗi dưới áp lực cao kiểu Olympic 2008 giảm đi rất nhiều. Đến năm 2011, Djokovic như đã luyện thành: mở mùa 41 thắng 0 thua, thắng liên tiếp Federer, Murray và Nadal, lần đầu giành ba Grand Slam trong một mùa giải.
Ngoài tầng tinh thần, Djokovic còn tự kỷ luật hơn ở mặt thể chất. Anh không bao giờ uống nước lạnh, mỗi ngày đúng giờ uống nước cần tây và hỗn hợp rau củ đầy dinh dưỡng; anh kiên trì tập yoga, thái cực quyền và mọi bài giãn có thể đánh thức cơ bắp, cải thiện tư thế; anh rất sớm theo tập luyện khoa học, chế độ ăn không gluten và các sản phẩm trị liệu công nghệ cao như buồng oxy cao áp. Huấn luyện viên và chuyên gia vật lý trị liệu từ lúc anh mở mắt đã bám sát, nhìn anh uống hết từng ly nước rau và làm từng động tác tập, cho đến khi hơn tám giờ khởi động, tập đối kháng trên sân, tập phòng gym, giãn cơ và giờ xem băng đều kết thúc.
Năm 2012, Djokovic đối bom với Nadal suốt 5 giờ 53 phút ở chung kết Úc Mở rộng. Sau trận “trận quần vợt vĩ đại nhất” ấy, Djokovic vừa vô địch quyết định tự thưởng một phần thưởng chưa từng có: anh bẻ một miếng sô cô la rất nhỏ, bỏ vào miệng, để đầu lưỡi đã hai năm không chạm sô cô la nếm kỹ vị ngọt và đắng ấy. “Tôi chỉ cho phép mình ăn chừng này.”
Để đuổi giấc mơ không điểm dừng trên con đường một chiều kéo dài vô hạn, Djokovic sống như một cỗ máy tự kỷ luật. Năm 2024 anh vô địch ở Paris, hoàn toàn có thể khép màn một cách hoàn hảo, nhưng khát vọng và tham vọng trong xương tủy không cho phép anh dừng.
Đến hôm nay, Djokovic 39 tuổi vẫn là hạt giống số 6 của Trung Quốc Mở rộng, thỉnh thoảng vẫn lội ngược dòng trước những tay vợt hàng đầu xếp hạng cao hơn mình một nấc, trẻ hơn mình cả một vòng. “Đó là lý do tôi vẫn đánh bóng. Khi bạn cảm thấy tốt, vẫn cạnh tranh được với các tay vợt hàng đầu, bạn tự nhiên đầy động lực. Chính những khoảnh khắc ấy định nghĩa giấc mơ của mỗi vận động viên quần vợt.”
Vì vậy, dù phong độ năm nay của Djokovic không tính là tốt, mãi đến tháng 10 anh mới nâng chức vô địch đầu tiên của mùa. Anh vẫn tìm lại ở mảnh đất phúc Trung Quốc Mở rộng cảm giác thành tựu và khoảnh khắc mơ ước: được cổ động viên reo hò, đánh bại tay vợt hàng đầu, thắng liên tiếp rồi vô địch liên tiếp. Không lạ khi sau lúc đăng quang anh mở đầu bằng tiếng Trung: “Tôi yêu các bạn Trung Quốc, tôi yêu các bạn Bắc Kinh.”
Như anh nói sau lần thứ bảy nâng cúp: “Năm nay với tôi đầy thử thách, thể trạng và sức khỏe đều có không ít vấn đề, tôi luôn tìm trạng thái thi đấu tốt nhất. Nhưng tôi hiểu, chỉ cần thể trạng và cảm giác đánh bóng còn, tôi vẫn tham gia tranh tài ở mặt sân cao nhất. Giải tuần này là bằng chứng tốt nhất. Thành thật mà nói, tôi rất tự hào. Với tất cả mọi người trong đội ngũ của chúng tôi, chiếc cúp này có ý nghĩa vượt xa một chức vô địch, một giải đấu.”
Djokovic có lẽ vẫn chưa chịu hài lòng, nhưng 102 chiếc cúp vô địch các giải tour trong sự nghiệp sẽ không nói dối. Trước khi đâm đầu vào bức tường phía nam mà số phận đã xây sẵn, anh vẫn sẽ chạy như một con sói cô độc, máy móc, trên con đường một chiều: vì tiếng reo của khán giả, vì vinh quang đánh bại tay vợt hàng đầu, và hơn nữa vì chính mình đang đuổi theo quần vợt và tự do. “Tôi tham gia giải chuyên nghiệp vì tôi vẫn muốn thắng.”
